Cây cà chua
Tên tiếng anh/Tên khoa học: Tomato
Tên khoa học: Lycopersicum esculentum Miller
Họ cà: Solanacea
Danh pháp hai phần: Solanum
lycopersicum L.
Nguồn gốc: Nam
Mỹ
Cây cà chua ở Việt Nam: Ở
nước ta việc phát triển trồng cà chua còn có ý nghĩa quan trọng về mặt luân
canh, tăng vụ và tăng năng suất trên đơn vị diện tích, do đó cà chua là loại
rau được khuyến khích phát triển. Tuy nhiên, việc trồng cà chua chưa được phát
triển mạnh theo mong muốn vì cà chua trồng trong điều kiện nóng và ẩm ở nước ta
dễ mắc nhiều bệnh gây hại đáng kể như héo tươi, virus,... khó phòng trị. Ngoài
ra mùa hè vùng nhiệt đới làm cà kém đậu trái vì nhiệt độ cao nên hạt phấn bị
chết (bất thụ).
Mô tả sơ bộ cây cà chua
Cà chua là cây hằng niên, tuy nhiên
trong điều kiện tối hảo nhất định cà có thể là cây nhiều năm.
Rễ: Rễ chùm, ăn sâu và phân nhánh
mạnh, khả năng phát triển rễ phụ rất lớn. Trong điều kiện tối hảo những giống
tăng trưởng mạnh có rễ ăn sâu 1 - 1,5m và rộng 1,5 - 2,5m vì vậy cà chua chịu
hạn tốt. Khi cấy rễ chính bị đứt, bộ rễ phụ phát triển và phân bố rộng nên cây
cũng chịu đựng được điều kiện khô hạn. Bộ rễ ăn sâu, cạn, mạnh hay yếu đều có
liên quan đến mức độ phân cành và phát triển của bộ phận trên mặt đất, do đó
khi trồng cà chua tỉa cành, bấm ngọn, bộ rễ thường ăn nông và hẹp hơn so với
điều kiện trồng tự nhiên.
Thân: Thân tròn, thẳng đứng, mọng
nước, phủ nhiều lông, khi cây lớn gốc thân dần dần hóa gỗ. Thân mang lá và phát
hoa. Ở nách lá là chồi nách. Chồi nách ở các vị trí khác nhau có tốc độ sinh
trưởng và phát dục khác nhau, thường chồi nách ở ngay dưới chùm hoa thứ nhất có
khả năng tăng trưởng mạnh và phát dục sớm so với các chồi nách gần gốc.
Tùy khả năng sinh trưởng và phân
nhánh các giống cà chua được chia làm 4 dạng hình:
- Dạng sinh trưởng hữu hạn
(determinate)
- Dạng sinh trưởng vô hạn
(indeterminate)
- Dạng sinh trưởng bán hữu hạn
(semideterminate)
- Dạng lùn (dwart)
Lá: Lá thuộc
lá kép lông chim lẻ, mỗi lá có 3 - 4 đôi lá chét, ngọn lá có 1 lá riêng gọi là
lá đỉnh. Rìa lá chét đều có răng cưa nông hay sâu tùy giống. Phiến lá thường
phủ lông tơ. Đặc tính lá của giống thường thể hiện đầy đủ sau khi cây có chùm
hoa đầu tiên.
Hoa: Hoa mọc
thành chùm, lưỡng tính, tự thụ phấn là chính. Sự thụ phấn chéo ở cà chua khó
xảy ra vì hoa cà chua tiết nhiều tiết tố chứa các alkaloid độc nên không hấp
dẫn côn trùng và hạt phấn nặng không bay xa được. Số lượng hoa trên chùm thay
đổi tùy giống và thời tiết, thường từ 5 - 20 hoa.
Trái: Trái thuộc
loại mọng nước, có hình dạng thay đổi từ tròn, bầu dục đến dài. Vỏ trái có thể
nhẵn hay có khía. Màu sắc của trái thay đổi tùy giống và điều kiện thời tiết.
Thường màu sắc trái là màu phối hợp giữa màu vỏ trái và thịt trái
Quá trình chín của trái chia làm 4
thời kỳ:
+ Thời kỳ trái xanh: Trái và
hạt phát triển chưa hoàn toàn, nếu đem dấm trái không chín, trái chưa có mùi
vị, màu sắc đặc trưng của giống.
+ Thời kỳ chín xanh: Trái đã
phát triển đầy đủ, trái có màu xanh sáng, keo xung quanh hạt được hình thành,
trái chưa có màu hồng hay vàng nhưng nếu đem dấm trái thể hiện màu sắc vốn có.
+ Thời kỳ chín vàng: Phần đỉnh
trái xuất hiện màu hồng, xung quanh cuống trái vẫn còn xanh, nếu sản phẩm cần
chuyên chở đi xa nên thu hoạch lúc nay để trái chín từ từ khi chuyên chở.
+ Thời kỳ chín đỏ: Trái xuất
hiện màu sắc vốn có của giống, màu sắc thể hiện hoàn toàn, có thể thu hoạch để
ăn tươi. Hạt trong trái lúc nay phát triển đầy đủ có thể làm giống.
Hạt: Hạt cà
nhỏ, dẹp, nhiều lông, màu vàng sáng hoặc hơi tối. Hạt nằm trong buồng chứa
nhiều dịch bào kiềm hãm sự nảy mầm của hạt. Trung bình có 50 - 350 hạt trong
trái. Trọng lượng 1000 hạt là 2,5 - 3,5g.
Dinh dưỡng trong quả cà chua
Theo bảng phân tích thành phần hoá
học của Viện vệ sinh dịch tễ ( Bộ Y tế), trong 100g cà chua có 94g nước, 0,6g
protit, 4,2g gluxit, 0,8g xenlulô, 0,4g tro, 12mg canxi, 26mg photpho, 1,4mg
sắt, các loại vitamin caroten, vitamin B1, B2. PP, C... cung cấp được 20kcal.
Quả cà chua chín có màu đỏ tươi tạo
màu đẹp và sự ngon miệng cho các món ăn. Màu đỏ này còn cho thấy hàm lượng
vitamin A thiên nhiên trong cà chua cao, trung bình chỉ cần 100g cà chua chín
còn tươi sẽ đáp ứng được 13% nhu cầu hằng ngày về vitamin A, cũng như các
vitamin B6, vitamin C. Ngoài ra còn có các vitamin B1, B2, PP...
Các chất khoáng vi lượng có trong cà
chua như canxi, sắt, kali, photpho, magnesium, lưu huỳnh, nickel, cobalt,
iôt, các axit hữu cơ dưới dạng muối citrat và tuỳ theo môi trường trồng, trong
cà chua có thể có cả đồng, molibden. Chính nhờ các yếu tố này, cà chua được coi
là một thức ăn giàu chất dinh dưỡng, dễ tiêu hoá, tăng cường sức đề kháng của
cơ thể.
Dược tính của quả cà chua chín
Lycopen được chứng mình có thể
bảo vệ cơ thế chống lại quá trình oxi hóa trong nhiều nghiên cứu dịch tễ
học. Cà chua là nguồn nhiều Lycopen, tiêu thụ cà chua có thể làm giảm nguy
cơ ung thư vú, ung thư đầu và cổ, có thể chống lại rất mạnh các bệnh thoái
hóa thần kinh. Uống nước sốt cà chua xay nhuyễn là giúp trị các triệu
chứng bệnh tiểu đường. Tiêu thụ cà chua còn giúp mang lại lợi ích cho việc
giảm nguy cơ tim mạch và bệnh liên quan đến tiểu đường loại 2.
Ngộ độc (độc tính) của cà chua
+ Quả cà chua: Trước đây đã có thời
kỳ cà chua bị coi là loại quả độc vì khi cà chua còn xanh có chứa một loại
ancaloid độc tên là solanin, nhưng khi cà chua chín, chất độc này không còn
nữa. Vì vậy, tuyệt đối không ăn cà chua còn xanh, có thể bị ngộ độc nguy hiểm.
Nếu có điều kiện, ăn cà chua chín cây tốt hơn là cà chua hái xanh rồi ủ chín
nhân tạo.
Không nên ăn cà chua sống. Nếu cần
ăn, phải rửa cà chua thật kỹ nhiều lần như rửa rau sống, rồi dùng nước sôi rửa
sạch lần cuối cho an toàn trước khi ăn. Người bị sỏi mật tuyệt đối không ăn cà
chua sống vì lượng axit hữu cơ có trong cà chua sống tương đối lớn, có thể gây
co thắt túi mật.
Nhận xét
Đăng nhận xét